Czy da się zmotywować kogoś dzięki rozmowie?- czyli o sztuce Dialogu Motywującego

Akademia MojaPsychologia: Już niedługo  poprowadzi Pani dwudniowe szkolenie “Wprowadzenie do Dialogu Motywującego”. Czym jest dialog motywujący i jakich informacji dowiedzą się uczestnicy o nim na szkoleniu?

Małgorzata Adamczyk- Zientara: Najprostsza definicja dialogu motywującego (w skrócie DM) , jaką przedstawiają jego twórcy William Miller i Stephen Rollnick, mówi że:

”dialog motywujący to oparty na współpracy styl rozmowy, służący umocnieniu u osoby jej własnej motywacji i zobowiązania do zmiany” (2013).

W trakcie naszego szkolenia uczestnicy poznają podstawy DM, czyli tzw. „ducha DM”. Jest to specyficzna postawa polegająca na akceptacji wobec drugiej osoby i jej poglądów i wartości, partnerstwie i współpracy w dochodzeniu do zmiany, trosce o dobro osoby, z którą współpracujemy i założeniu, że to ona jest ekspertem od swoich problemów i najlepiej wie, jak tę zmianę wprowadzić, my mamy jej tylko pomóc tę wiedzę wydobyć.. Przyjęcie takiej postawy pomaga w pracy z ludźmi i zwiększaniu ich motywacji do zmian. Na szkoleniu uczestnicy poznają również  podstawowe narzędzia i zasady DM, dzięki którym nasze rozmowy o zmianie będą bardziej skuteczne i ukierunkowane.

 

AMP: Jak wygląda rozmowa przeprowadzona w duchu Dialogu Motywującego?Czy są jakieś specjalne pytania czy formy układania wypowiedzi w ramach dialogu motywującego?

Pierwszym warunkiem  rozmowy w duchu Dialogu Motywacyjnego jest wzbudzenie postawy opartej na akceptacji i szacunku dla drugiej osoby oraz jej własnych wyborów i wartości. W DM zakładamy, że klient sam najlepiej wie, co może mu pomóc w zmianie, my mamy mu tylko pomóc do tej wiedzy dotrzeć. Taka rozmowa ma też być ukierunkowana i skoncentrowana na tzw. języku zmiany, czyli wszelkich wypowiedziach klienta na rzecz zmiany. Oczywiście mamy też na uwadze, na jakim etapie pracy nad zmianą jest klient (dopiero się nad nią zastanawia i szuka, czym ta zmiana mogłaby być, może już zna swój cel, ale jeszcze nie do końca wie, jak go osiągnąć itd.).

Rozmowa w stylu DM to właśnie poza postawą umiejętne stosowanie podstawowych narzędzi (pytań, odzwierciedleń, podsumowań i dowartościowań oraz – rzadziej – udzielania informacji) w sposób, który służy wzmacnianiu języka zmiany, a tym samym motywacji i zaangażowania w jej wprowadzanie.

 

AMP: Gdzie stosowany jest Dialog motywujący? Czy można go stosować w procesie psychoterapii zaburzeń psychicznych- jeżeli tak to jakich?

Dialog motywujący jest stosowany w bardzo różnych dziedzinach i przez osoby różnych zawodów – od terapii uzależnień, z której się wywodzi, poprzez psychoterapię, medycynę, edukację, pomoc społeczną, więziennictwo i wiele innych obszarów, w których istnieje potrzeba pracy nad jakąś zmianą, której przeprowadzenie nie jest łatwe.

W psychoterapii zaburzeń psychicznych dialog motywujący można stosować albo jako wstęp do psychoterapii zwiększający motywację i zaangażowanie w terapię, albo jako metodę wspomagającą, używaną w sytuacjach tzw.”oporu” lub zmniejszenia zaangażowania w terapię. Możliwe jest także łączenie DM z innymi podejściami w sposób bardziej zintegrowany, jak na przykład z psychoterapią poznawczo-behawioralną (co staram się sama praktykować w swojej pracy terapeutycznej).

Największa ilość badań dotyczących stosowania Dialogu Motywującego dotyczy wszelkiego rodzaju uzależnień w tym behawioralnych, gdyż to właśnie w tym obszarze powstał dialog motywujący. Dotychczas najwięcej doniesień, w tym badań naukowych dotyczących wprowadzania DM do psychoterapii zaburzeń psychicznych (poza oczywiście ogromną ilością badań dotyczących stosowania DM we wszelkiego rodzaju uzależnieniach w tym behawioralnych) dotyczyło zaburzeń lękowych i depresji, ale podejmowano również próby stosowania DM w zaburzeniach odżywiania czy PTSD

Bardziej zainteresowanych odsyłam do książek Henny Westry o zastosowaniu DM w zaburzeniach lękowych oraz pod redakcją Arkowitza, Millera i Rollnicka: „Dialog motywujący w terapii problemów psychologicznych”.

 

AMP: Czy metoda ta może być stosowana w pracy z dziećmi i młodzieżą ?

Dialog motywujący jak najbardziej stosuje się również w pracy z dziećmi i młodzieżą. Dużym obszarem zainteresowań praktyków i badaczy DM jest na przykład wykorzystanie tej metody w szkole, w pracy nauczycieli z uczniami.

Innymi przykładami zastosowania tej metody może być profilaktyka uzależnień (np. u młodzieży ryzykownie używającej substancji), zaburzeń zachowania czy chorób somatycznych (np. dzieci z otyłością). Różnica w pracy polega głównie na dostosowaniu metody do poziomu rozwojowego osoby, z którą pracujemy, z uwzględnieniem rozwoju poznawczego, społecznego i emocjonalnego. Czasami na przykład z młodszymi dziećmi, stosujemy więc tylko niektóre elementy DM takie jak duch DM.

 

AMP: Czym różni się metoda dialogu motywującego od dialogu sokratejskiego, który również jest stosowany w psychoterapii?

Dialog sokratejski to metoda stosowana w terapii poznawczej, służąca identyfikowaniu przekonań klienta i weryfikowaniu ich słuszności w trakcie odpowiednio ustrukturalizowanej rozmowy terapeuty z klientem. Chodzi tu więc głównie o zmianę poznawczą w postaci uzyskania nowej perspektywy.

Natomiast dialog motywujący jest pojęciem szerszym – jest on sposobem pomagania ludziom w budowaniu i utrzymywaniu motywacji do zmiany, czasem mówi się nawet, że jest sposobem bycia. Obejmuje nie tylko szczegółowo opisaną postawę osoby prowadzącej dialog (czyli ducha DM) czy różne narzędzia pracy, ale również umiejętność rozpoznawania i dostosowania doboru metod do poziomu gotowości danej osoby do zmiany. Pewnym podobieństwem między metodą sokratejską a dialogiem motywującym jest wydobywanie z rozmówcy jego własnych przemyśleń zamiast oceniania czy dawania gotowych rozwiązań.

 

AMP: Kto może stosować metodę Dialogu Motywującego? Czy trzeba przejść odpowiednie szkolenie, studium aby móc korzystać z tego narzędzia pracy?

Metody tej może się uczyć każdy, niezależnie od wcześniejszego wykształcenia i przygotowania zawodowego. Niemniej jednak nie każdy, kto uczy się dialogu motywującego, jest w stanie naprawdę się go nauczyć. Pokazują to rezultaty dotychczasowych doświadczeń nauczania DM przywołane na zeszłorocznej konferencji w Polsce przez profesora Williama Millera, twórcę tej metody. Nie wystarczy tylko znajomość teorii, najważniejsza jest praktyka. Metoda ta wymaga ciągłego udoskonalania i oceniania swoich rozmów pod kątem zgodności z wymogami DM. Bardzo przydatne jest nagrywanie i odsłuchiwanie prowadzonych rozmów.

W Polsce obecnie jest dużo szkoleń z DM, istnieje wspomniany wcześniej przeze mnie system certyfikacji w Polskim Towarzystwie Terapii Motywującej. Aktualnie osoby, które ukończą atestowane przez PTTM Studium Dialogu Motywującego mogą – po pozytywnej ocenie nagrania na skali MITI – zostać certyfikowanym terapeutą motywującym. Od kilku lat toczą się dyskusje w gronie polskich praktyków i trenerów DM na temat kryteriów koniecznych do spełnienia, aby zostać terapeutą motywującym. Nie zmienia się tylko wymóg przedstawienia nagrania rozmowy o zmianie. Ocena nagrania dokonywana przez niezależnych koderów gwarantuje, że sposób prowadzenia rozmów przez daną osobę rzeczywiście jest dialogiem motywującym. Warto więc wybierając szkolenia sprawdzać, czy prowadzący jest certyfikowanym terapeutą motywującym PTTM lub członkiem MINT (międzynarodowe stowarzyszenie trenerów DM).